وضو كند وبا دست خود مسح نمايد ، واگر نمىتواند بايد نائبش دست أو را بگيرد وبجاى مسح أو بكشد ، واگر اين هم ممكن نيست بايد از دست أو رطوبت بگيرند وبا آن رطوبت ، سر وپاى أو را مسح كنند . مسأله 293 - هر كدام از كارهاى وضو را كه مىتواند به تنهائى انجام دهد ، نبايد در آن كمك بگيرد . شرط دوازدهم - آن كه استعمال آب براي أو مانعى نداشته باشد . مسأله 294 - كسى كه بترسد كه اگر وضو بگيرد ، مريض شود يا اگر آب را به مصرف وضو برساند تشنه بماند ، نبايد وضو بگيرد وبايد تيمم كند واگر نداند كه آب براي أو ضرر دارد ووضو بگيرد وبعد بفهمد ضرر داشته ، احتياط واجب آنست كه علاوة بر وضو تيمم نيز بنمايد واگر با آن وضو نماز را بجا آورده تيمم نيز بنمايد ونماز را اعاده كند واگر بعد از وضوئى كه با جهل به ضرر گرفته ضرر رفع شد احتياطا دوباره وضو بگيرد . مسأله 295 - اگر رساندن آب به صورت ودستها به مقدار كمي كه وضو با آن صحيح است ضرر ندارد وبيشتر از آن ضرر دارد ، بايد با همان مقدار وضو بگيرد . شرط سيزدهم - آن كه در أعضاء وضو مانعى از رسيدن آب نباشد . مسأله 297 - اگر زير ناخن چرك باشد ، وضو اشكال ندارد ولى اگر ناخن را بگيرند ، بايد براي وضو آن چرك را بر طرف كنند ، ونيز اگر ناخن بيشتر از معمول بلند باشد ، بايد چرك زير مقدارى را كه از معمول بلندتر است بر طرف نمايند . مسأله 298 - اگر در صورت ودستها وجلوى سر وروى پاها بواسطة سوختن يا چيز ديگر برآمدگى پيدا شود ، شستن ومسح روى آن كافيست وچنانچه سوراخ شود ، رساندن آب به زير پوست لازم نيست بلكه اگر پوست يك قسمت آن كنده شود لازم نيست آب را به زير قسمتى كه كنده نشده برساند ، ولى چنانچه پوستى كه كنده شده گاهى به بدن مىچسبد وگاهى بلند مىشود ، بايد آن را قطع كند يا آب را به زير آن برساند . مسأله 299 - اگر انسان شك كند كه به اعضاى وضوى أو چيزى چسبيده يا